Materiał psychoedukacyjny | dla uczniów
Internet – kto tu kogo kontroluje?
FOMO, nomofobia, doomscrolling i inne cyfrowe pułapki

Internet – pomocne narzędzie czy pułapka?
Internet ułatwia naukę, kontakt z innymi, rozwijanie zainteresowań i odpoczynek. Problem pojawia się wtedy, gdy korzystanie z sieci przestaje być świadomym wyborem, a zaczyna wymykać się spod kontroli. Sięgamy po telefon bez konkretnego powodu, tracimy poczucie czasu, odkładamy sen lub obowiązki, a bycie online staje się ważniejsze niż to, co dzieje się obok nas.
Nie chodzi o to, by rezygnować z technologii. Warto jednak rozpoznawać mechanizmy, które przyciągają naszą uwagę i wpływają na samopoczucie.
Cyfrowe pułapki – czy rozpoznajesz te zjawiska?
-
FOMO Fear of Missing Out
Lęk, że coś nas omija. Obawa, że znajomi robią coś ciekawego, ktoś napisał ważną wiadomość albo wydarzyło się coś, o czym nie wiemy. Dlatego wciąż sprawdzamy telefon i media społecznościowe.
-
JOMO Joy of Missing Out
Radość z tego, że nie musimy być wszędzie i wiedzieć o wszystkim. To świadome odpuszczenie ciągłego śledzenia sieci i czerpanie przyjemności z chwili obecnej.
-
FOBO Fear of Being Offline
Określenie opisujące obawę przed pozostawaniem poza siecią. Brak dostępu do internetu może wywoływać niepokój. Uwaga: to termin nieformalny, a nie nazwa kliniczna. Ten sam skrót bywa też używany w innym znaczeniu – jako Fear of Better Options, czyli obawa przed dokonaniem wyboru, gdy może istnieć lepsza opcja.
-
Nomofobia
Silny dyskomfort lub niepokój związany z brakiem telefonu, dostępu do sieci albo możliwości skontaktowania się z innymi. Nazwa pochodzi od angielskiego określenia „no-mobile-phone phobia” (stąd „no-mo-fobia”), czyli lęku przed pozostaniem bez telefonu komórkowego.
-
Phubbing
Ignorowanie osoby, z którą przebywamy lub rozmawiamy, na rzecz telefonu. Zamiast słuchać rozmówcy, sprawdzamy ekran, wiadomości lub media społecznościowe.
-
Vamping
Korzystanie z telefonu lub innych urządzeń do późnych godzin nocnych, kosztem snu i odpoczynku. „Jeszcze jeden filmik” może sprawić, że pora snu niepostrzeżenie się oddala.
-
Cyberchondria
Nadmierne, powtarzające się wyszukiwanie w internecie informacji o chorobach i objawach, które może nasilać niepokój o zdrowie. Zaczyna się od sprawdzenia jednego symptomu, a kończy na coraz większych obawach.
-
Doomscrolling
Kompulsywne przeglądanie negatywnych, niepokojących wiadomości i treści. Mimo że kolejne informacje pogarszają nastrój, trudno przerwać ich czytanie.
-
Binge-watching
Oglądanie wielu odcinków serialu lub filmów jeden po drugim. Zdarza się, że planujemy obejrzeć tylko jeden odcinek, a kończymy po kilku godzinach.
-
Infomania
Silna potrzeba ciągłego zdobywania i sprawdzania informacji: wiadomości, aktualności, powiadomień i ciekawostek. Trudno wtedy zrobić sobie przerwę od napływających treści.
-
Syndrom fantomowych wibracji
Wrażenie, że telefon zawibrował lub pojawiło się powiadomienie, choć w rzeczywistości nic takiego się nie wydarzyło. Mimo słowa „syndrom” w nazwie nie jest to choroba ani diagnoza, lecz częste złudzenie zmysłowe – zna je wielu użytkowników telefonów.
-
Textiety
Nieformalny termin opisujący napięcie lub niepokój związany z oczekiwaniem na wiadomość albo odpowiedź. Pojawia się potrzeba ciągłego sprawdzania, czy ktoś już odpisał.
Kiedy warto się zatrzymać?
Sygnałem ostrzegawczym może być sytuacja, w której trudno przerwać korzystanie z internetu mimo takiej potrzeby, zaniedbujemy sen, naukę lub relacje, a próby ograniczenia czasu online kończą się niepowodzeniem. Znaczenie ma nie tylko liczba godzin przed ekranem, ale przede wszystkim wpływ internetu na codzienne funkcjonowanie.
Samo występowanie jednego z opisanych zjawisk nie oznacza uzależnienia. Jeśli jednak korzystanie z sieci zaczyna negatywnie wpływać na samopoczucie, relacje lub obowiązki, warto porozmawiać z zaufaną osobą, rodzicem, pedagogiem lub psychologiem.
Małe kroki, większa równowaga
- Wyłącz powiadomienia, które nie wymagają natychmiastowej reakcji.
- Odkładaj telefon podczas rozmów, posiłków i spotkań ze znajomymi.
- Zadbaj o wieczorną przerwę od ekranu i regularny sen.
- Rób sobie przerwy od mediów społecznościowych.
- Znajduj czas na aktywności, które nie wymagają telefonu.
Nie musisz być online, żeby być na bieżąco ze swoim życiem.
Warto wiedzieć więcej
- NASK – raporty i materiały edukacyjne dotyczące nastolatków oraz korzystania z internetu: www.nask.pl
- Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) – informacje o zaburzeniu związanym z graniem (gaming disorder): www.who.int/…/gaming-disorder
- EU Kids Online – badania dotyczące doświadczeń dzieci i młodzieży w internecie: www.lse.ac.uk/…/eu-kids-online
